کوردستان لە لێواری بنبەستی ناسیۆنالستدا
عوسمانی حاجی مارف
هاوکاتی قەیرانی ئابوری، ئەو گرژیە ئەمنی و سەربازیانەی لە ناوچەکەدا بەدی دەکرێن، پێشبینی دەکرێت، کە سەرەتای قۆناغێکی نوێ و مەترسیدارە بۆ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، لە هەمان کاتدا پێدەچێت گەورەترین مەترسی لەسەر دۆخی ئابووری و سیاسی کوردستان و عێراق دابنێت، بە لەبەرچاوگرتنی پشتبەستنیان بە نەوت و هەناردەکردنی، هاوکات کاردانەوەکانی داخستنی گەرووی هورمز و بەردەوامی پەککەوتنی ڕۆیشتنی نەوتی عێراق بۆ بازاڕە جیهانیەکان، هەروەها مامەڵەی دەسەڵاتی سیاسی لە گەندەڵی و تاڵانچێتیدا، کە ئاکامی پێکهاتەی دەسەڵاتی میلیشیایی بنەماڵە و تائیفیە، بەمەش فشارێکی زیاتر دەخەنە سەر ئاستی دابەزینی ژیان و گوزەرانی کرێکاران و خەڵکی هەژار و زەحمەتکێش.
ئەمە بەردەوامی دۆخێکی تایبەتە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، بەهۆی کاریگەری ڕۆڵی داگیرکاری و شەڕەنگێزی ئەمریکا و ستراتیژی نەخشەکانی لە ناوچەکەدا پێشهاتووە، کە بابەتێکی تێپەڕو کاتی و سادە نیە، کاتێ کە ناوچەکە لەم ناجێگیریە سیاسی و گێژاوەدا، بەرەوڕوی هەڕەشە و مەترسی زیاتر دەبیتەوە، دۆخەکە بەجۆرێکە کە خودی وڵاتان و لایەنە سیاسیەکانی دەخیل لە خولقاندنی ئەم دۆخەدا، ناتوانن و نازانن چۆن کۆتایی بەم قەیران و گێژاو و بارگرژیە بهێنن، دۆخەکە بە بێ ئاسۆیی و ئاڵۆزی ڕادەگرێت، لە کاتێکدا دەسەڵاتی بنەماڵە و تائیفی وئەحزابی ناسیۆنالستی دوای دەورانێکی زۆر بە گرێدانی دەور و ئایندەی سیاسیان بەم دۆخەوە، ئێستا خۆیان و ئایندەی عێراق و کوردستانیان، لە چاوەڕوانی دۆخێکی پر گرفت و ئاڵۆز و نادیاردا ڕاگرتووە، لە لایەکی ترەوە بێشەرمانە منەتی بێبەهای گاڵتەجاری پاڵەوانبازی خۆیان بۆ پاراستنی عێراق و کوردستان بە خەڵک دەفرۆشنەوە.!
لە هێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل، بۆسەر ئێران و بەردەوامی ئەو دۆخە پڕ گێژاوە بە حاڵەتی نەشەڕ نە ئاشتی، هەرەوەها بە داخستنی گەرووی هورمز، عێراق ڕێگای هەناردەکردنی نەوتی زیاتر ە ٪٩٠ ی لەدەستداوە، ئەگەر ئەم کێشەیە یەکلایی نەبێتەوە، عێراق و کوردستان بەرەو ڕوی قەیرانێکی چڕتر و مەترسیدارتر دەبنەوە.
بنەماڵەی بارزانی و تاڵەبانی، پاش تاڵانکردنی بەشی زۆری سەروەت و سامانی کوردستان و پڕکردنی گەنجینەکان و بانکەکان بە ملیارەها دۆلار، بەردەوامیان بە تاڵانچێتی، هەر لایەنێکیان وەک هێزێکی جیا و خاوەن بەرژەوەندی جیا و دژ بەیەک، بۆ پاراستنی هێزەکانیان، خەریکن گەمەی بەرژەوەندی سیاسیان لەگەڵ ئەو دۆخەدا بە زیاتر فشار خستنە سەر ژیانی خەڵک بەڕێوە دەبەن، بەجیا لەوەش کە جۆری گاڵتەجاری گەمەکانیان مەترسی بووە بۆ سەر ئاسایشی خەڵکی، نەیانتوانی و نەیان ویست بە هەڵوێست و سیاسەتێکی ڕۆشن مامەڵەی ئینسانی نیشانبدەن، هەمیشە لەگەڵ هەڵبەزودابەزی دۆخەکەدا لەنگەر دەگرن، دەمێک بە پابەندبونیان بە سیاسەتی ئەمریکی و ئیسرائیل، دەمێک موریدی کۆماری ئیسلامین، هەر بۆیە ئێستا لە بەرامبەر بنبەست و چارەنوسێکی نادیاردا بەرەوڕون ولە نێو گێژاوێکی سیاسیدا سەمایەکی زۆر ناشرین و قێزەون نمایش دەکەن.
لەلایەکی ترەوە هەلومەرج و بارودۆخی نالەباری سیاسی بەشەکانی تری کوردستانیش، لەژێر کاریگەری ئەم شەڕە و ئاکامەکانیدایە، کە ڕۆڵی جدی بووە لەسەر زیاتر بێ ئاسۆیی و بنبەستی حزبەکانی کوردایەتی لە تورکیا و سوریا و ئێراندا، لە دۆخێکی زۆر هەستیاردا دەخولێنەوە و بەجۆرێک بە ئاشکرا بنبەستی خۆیان ڕاگەیاندووە، کە لە مێژووی هەڵسورانی سیاسی بزوتنەوەی ناسیۆنالستی کورددا دەردی وایان نەچەشتووە.
حزبەکانی کوردایەتی، بەگشتی لە ئێستادا فرسەتی ئەوەیان نیە، یان ناتوانن و ناکرێ، هاوکاری و هاریکاری لە گەڵ یەکتردا پێکبهێنن، یان لەسەر مەسەلەیەکی دیارکراو بەڕێکەوتنێک بگەن، هەر لایەنێکەیان لە سوچێکی ئەم گێژاوەدا دەردەدڵی خۆی دەکات و چاوەڕوانی هەوڵ و فرسەتێکی ترن، هەرچیەکیش بەسەر خەڵکدا دێت بێ منەتن!.
هەر لە “دیداری میری”دا قسەکانی نێچیر بارزانی و پۆزەکانی نەک ناتوانێ وەڵام بە هیچ گرفتێک بداتەوە، بەڵکو کێشەکانی نیوانیان زیاتر دەشڵەقێنێت، چونکە بزوتنەوەی کوردایەتی لە ئێستادا دەورانێکی پاشەکشە و بێسەروبەر و بێهودە بەسەر دەبات، ئاسۆ و مەیدانێکی کراوە لە سەر ڕێگایان نیە.
هەر لەم بێسەروبەریەدا، پەنا بۆ هەر فریادڕەسێک دەبەن لەم گێژاوە دەریان بهێنێ ، تێکەڵ بونی بارزانی لەگەڵ ئەحمەد شەرعی سوریادا و ناونانی بەوەی ‘دوژمانیەتی کورد” ناکات، ئومێد بەستن بە دۆستایەتی ئەحمەد شەرع، پاشەکشەی هەڵوێستیان بەرامبەر ئێران، ترسیان لە داعش، ئەو سەرگەردانیەیە لە سیاسەتی هێزەکانی بنەماڵەدا کە هەوڵ ئەدەن بە هەر بەهایەک بێت خۆیان لەگەڵ ئەو دۆخەدا بگونجێین.
بە وردبوونەوەی زیاتر لە سروشتی ڕوبەڕوبونەوەکانی ئێستا، ململانێی جەمسەرەکان و وڵاتانی ناوچەکە، ناوچەکەیان لە دۆخێکی بنبەست و تاریک و ناسەقامگیر و قەیراناویدا ڕاگرتووە، کەبواری ڕۆڵی حزبەکانی کوردایەتی بەبنبەست گەیاندووە.
زلهێزە گەورە و ناوچەییەکان تا ئەو کاتەی دۆخەکە کۆنترۆڵ دەکەن و ئاسایشی سەرمایەگوزاری دابین دەکەن، یان تا ئەو ساتەی دەگەن بەو ئاکامەی دەتوانن بەرژەوەندیەکان دابەش بکەن، هەوڵئەدەن ململانێکان لە لێواری ئەم ئاژاوە سیاسی و کۆمەڵایەتیەدا بەڕێوەبەرن، لە ڕێگەی گەمارۆ ئابووریە پەککەوتووەکان و یاریکردن بە وڵاتان و هێزە سیاسیە ناوخۆییەکان، تاکاتێکی نادیار بەردەوامی بەم دۆخە ئەدەن، بەبێ ئەوەی بخزێنە ناو شەڕێکی هەمەلایەنە و تێچووی زۆرەوە کە بەرژەوەندیەکانی هەمووان لەناو ببات.!
ئامانجی ستراتیژی ئەکتەرە نێودەوڵەتیەکان، “گۆڕینی ڕژێم” یان “بنیاتنانەوەی دەوڵەت” نییە، بە مانای گۆڕانی ڕیشەیی و ئاڵوگۆڕێک بەقازانجی کرێکاران و خەڵکی هەژارو زەحمەتکێش، بەڵکو زیاتر ئەوەیە قەیرانەکان لە دۆخێکی گرژی هەمیشەیی گەرمدا بمێننەوە، فرسەت بۆ دەورو دەخالەتی ڕاستەوخۆی خەڵک لە دەسەڵاتی سیاسیدا لەقاڵب بدەن و بەم شێوەیە جەماوەری ناڕازی زیاتر بێ ئیرادەکەن، بەم شێوەیە ڕەوایی بە ئامادەبوونی ستراتیژیان دەدەن و بەرژەوەندیە دژە ئینسانیەکانی زلهێزەکان دەپارێزێن.
پەرتبوونی هێواشی خەڵکی ناوچەکە (بە عێراق و کوردستان و تورکیا و ئێران و خەلیج و هەروڵاتێکی تری ناوچەکە) فۆرمێکی ململانێی زۆر وێرانکەرترە لە شەڕی ئاسایی، ئەمەش لەبەر ئەوەیە کە هیچ ئەنجامێکی یەکلایکەرەوە بەدەست ناهێنێت، کۆمەڵگاکان پاڵ دەنێت بۆ دۆخێکی چەقبەستووی سیاسی و کۆمەڵایەتی درێژخایەن.
سیستەمی سەرمایەداری جیهانی کە قەیراناویە، لەم دۆخەی ئێستادا کاریان لەسەر میکانیزمی ئابووریەکی وێرانکەرە، کە لە ئاستی جیهان بە گشتی و لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا بە تایبەتی لەحاڵەتێکی گرژی هەمیشەیدایە، نە شەڕێکی وێرانکەر کە بازرگانی بە تەواوی ڕابگرێت و نە ئاشتیەکی بەردەوام کە پێویستی چەک و پاراستن کەم بکاتەوە، تا بەردەوامی گرێبەستە بەرفراوانەکانی چەک و کۆنترۆڵکردنی نرخی وزە و پاراستنی دارایی و وەبەرهێنان مسۆگەر بکەن.
ئەم واقعە کاریگەری کارەساتبار، لەسەر دەوڵەت و قەوارە کرێنشینەکانی هەرێمەکەمان بەتایبەتی هەرێمی کوردستان هەیە و دەیانخاتە ناو کەمبوونەوەی دارایی و ئیفلیجی سیاسی بەردەوام، لەبەر ڕۆشنایی هەموو ئەمانە و لە ئەنجامی نەبوونی تەواوەتی هیچ ڕۆشناییەک، ڕێگەی دەرچوون زۆر دوور دەمێنێتەوە، خەریکە ناوچەکە و دانیشتوانەکەی بە دیلکراوی دەهێڵێتەوە بۆ دۆخێکی سەرلێشێواوی بەردەوام.
لایەنەکانی ناسیۆنالستی کورد بەگشتی لەم قەیران و گێژاوەدا ترس و دڵەڕاوکێیان پێوە دیارە، هەروەها ناڕۆشنن بەرامبەر بەوەی دەتوانن چی بکەن و چیان دەستدەکەوێت، خەریکن بە بارمتەی تەسک و ملکەچی زیاترەوە تەسلیم بە پاراستنی دەسەڵاتی بنەماڵەیی و مانەوەی هێزە میلیشیاکانیان دەبن، بێشەرمانە خۆیان ڕادەستی ئەم دۆخە دەکەن، ئەوەی گرنگە بۆیان مانەوەیە گەر بەرەو ڕوی هەر ڕسواییەکیش ببنەوە.
بە مانایەکی تر، بنبەستی تەواوی بزوتنەوەی ناسیۆنالستی کوردە لە خۆبەستنەوەیان بە چارەسەری مەسەلەی کوردەوە، تەواوی ئایدیۆلۆژی داڕێژراویان لە پەیوەند بە مەسەلەی کوردەوە بەشکستێکی گەورە سپاردووە، پاراستنی هێزەکانیان و سەروەت سامانیان گرنگترین مەسەلەیانە.
لە ئاکامدا ئەم دۆخە بە هاتنە مەیدانی ناڕەزایەتی رێکخراو و بەرفراوانی جەماوەری، لە ئاستی ناوچەکەدا، دەتوانێت کۆتایی بەدەوری زلهیزەکان و هێزە میلیشیاکان و دەسەڵاتی تائیفی و بنەماڵەیی و ئیسلامی سیاسی و هەرهێزێکی کۆنەپەرست بهێنێت، لە هەمانکاتدا دەتوانێت ئاڵوگۆڕێکی جدی لە پەیوەند بە بەرژەودندی خەڵکەوە تیا بەدەست بێت، ئارامی و ئاسایش و خؤشگوزەارنی بەدەوری ئیرادە و هێز و دەسەڵاتی ڕاستەوخۆی خەڵک لەدەسەڵاتی سیاسیدا مەیسەر دەبێت.